⭕   DigiM4u.com    تحلیل ما + اخبار 👇 📰

 

 

  

🔸 پروتکل‌های لایه سوم (Layer 3) در بلاکچین؛ نسل بعدی مقیاس‌پذیری

پروتکل‌های لایه سوم بر روی لایه دوم ساخته شده‌اند تا مقیاس‌پذیری پیشرفته‌ای را ارائه دهند تا توسعه‌دهندگان بتوانند بلاک‌چین‌های خاص برنامه‌کاربردی (App-Specific Blockchains) را بر اساس نیاز خود ایجاد کنند.

پروتکل‌های لایه 3 بر روی لایه ۲ ساخته شده‌اند تا برنامه‌های غیرمتمرکز خاص (dApps) را میزبانی کنند.

لایه ۳ می‌تواند مسائل مختلفی مانند مقیاس‌پذیری، قابلیت همکاری (Interoperability)، سفارشی‌سازی و غیره را حل کند.

چند نمونه از پروتکل‌های لایه ۳ عبارتند از Orbs، Arbitrum Orbit و ZkSync Hyperchains.

🔸 لایه‌های ۱، لایه ۲ و لایه ۳ چگونه با هم کار می‌کنند؟

لایه ۱ (Layer 1) زنجیره‌های بلوکی هستند که پایه و اساس را تشکیل می‌دهند، جایی که بلوک‌ها اضافه می‌شوند و تراکنش‌ها نهایی می‌شوند. با این حال، لایه‌های ۱ از سه‌گانه بلاک‌چین (Blockchain Trilemma) رنج می‌برند، جایی که باید مقیاس‌پذیری، تمرکززدایی یا امنیت را قربانی کنند. بیت‌کوین و اتریوم، تمرکززدایی و امنیت را بر مقیاس‌پذیری ترجیح می‌دهند و این شبکه‌ها با افزایش کاربران شبکه، سرعت تراکنش پایینی را تجربه می‌کنند.

اینجاست که لایه 2ها که مشکل مقیاس‌پذیری را حل می‌کنند، راه‌حل‌های مقیاس‌بندی عمودی غیر زنجیره‌ای (Off-chain) که روی لایه‌های ۱ مانند اتریوم اجرا می‌شوند تا مقیاس‌پذیری را فعال کنند و به کاربران تراکنش‌های سریع‌تر و هزینه‌های گاز کمتر را ارائه دهند. آن‌ها می‌توانند مانند پلی‌گان (Polygon) شکل جمع‌آوری یا اعتبار داشته باشند. بسیاری از راه‌حل‌های لایه ۲، مانند Polygon، zkSync و Arbitrum، راه‌حل‌هایی را منتشر کرده‌اند که توسعه‌دهندگان را قادر می‌سازد تا زنجیره‌های مخصوص برنامه (App-chains) را روی لایه ۲ ایجاد کنند که ما را به لایه 3 می‌رساند.

لایه ۳ پروتکل‌های پیشرفته‌ای هستند که بر اساس راه‌حل‌های لایه ۲ موجود ساخته شده‌اند که قابلیت همکاری و عملکردهای خاص برنامه را ارائه می‌دهند. این بدان معناست که لایه‌های ۳ بسیار قابل تنظیم هستند و می‌توانند با نیازهای خاص یک توسعه‌دهنده مطابقت داشته باشند، مانند فعال کردن راه‌حل‌هایی برای مسائل هدفمند مانند حریم خصوصی، یا پشتیبانی از حجم بالایی از تراکنش‌ها، در حالی که همچنان امنیت بلاک‌چین لایه ۱ را به ارث می‌برند. در حال حاضر، اکثر لایه‌های ۳ بر روی اتریوم ساخته شده‌اند و بلاک‌چین‌هایی مانند بیت‌کوین وجود دارند که برای میزبانی برنامه‌های لایه ۳ در زمان نوشتن مناسب نیستند.

🔸 لایه 3 چه مشکلاتی را حل می‌کند؟

اکنون، با درک چگونگی کار لایه‌های ۱، ۲ و ۳ با یکدیگر، بیایید نگاهی دقیق‌تر به لایه‌های ۳ و اینکه چگونه آنها بلاک‌چین را بیشتر می‌کنند بیاندازیم.

🔹 مقیاس‌پذیری

لایه ۳ که برای افزایش مقیاس‌پذیری فراتر از قابلیت‌های فعلی لایه ۱ و لایه ۲ طراحی شده است، بسیار مقیاس‌پذیر است. بنابراین، شبکه می‌تواند حجم بسیار بیشتری از تراکنش‌ها را انجام دهد و همزمان از طیف وسیع‌تری از برنامه‌های پیچیده پشتیبانی کند.

🔹 پشتیبانی پیچیده dApp

لایه ۳ می‌تواند زیرساخت لازم را برای توسعه برنامه‌های غیرمتمرکز پیچیده‌تری که به ویژگی‌های پیشرفته‌تری نیاز دارند، فراهم کند. این به طور بالقوه می‌تواند به بهبود طراحی وب کمک کند تا ویژگی‌های پیشرفته‌تری را در برنامه گنجانده و آن را برای کاربران غیرمستقیم در دسترس‌تر کند. بسته به نیاز توسعه‌دهنده، لایه ۳ می‌تواند طرح‌های قرارداد هوشمند پیچیده‌تری را نیز تسهیل کند که لایه‌های ۱ و لایه ۲ به دلیل مقیاس‌پذیری محدود نمی‌توانند از عهده آن برآیند.

🔹 قابلیت همکاری بلاک‌چین

لایه ۳ نیز به مشکل قابلیت همکاری (Interoperability) می‌پردازد. لایه ۳ می‌تواند به عنوان پلی بین بلاک‌چین‌های مختلف عمل کند تا تراکنش‌ها و داده‌ها بتوانند در پلتفرم‌های مختلف جریان پیدا کنند. این بدان معناست که dApps لایه ۳ قابلیت اتصال به بلاک‌چین‌های مختلف مانند اتریوم و سولانا را دارد.

🔹 سفارشی‌سازی

لایه ۳ را نیز می‌توان بر اساس نیازهای منحصر به فرد توسعه‌دهندگان سفارشی کرد. به عنوان مثال، توسعه‌دهندگان می‌توانند مکانیسم‌های ویژه برنامه‌ای را معرفی کنند که فقط امکان اجرای تراکنش‌ها و قراردادهای خصوصی را فراهم می‌کند، که تنها به افشای برخی داده‌ها اجازه می‌دهد. با توجه به عملکرد بسیار قابل تنظیم لایه ۳ها، توسعه‌دهندگان می‌توانند مکانیسم، قوانین و عملکردهای حاکم بر dApp خود را بر اساس نیاز خود سفارشی کنند.

Arbitrum Orbit به توسعه‌دهندگان اجازه می‌دهد تا جنبه‌های مختلف زنجیره خود را سفارشی کنند. به عنوان مثال، توسعه‌دهندگان می‌توانند توکن‌هایی را برای کارمزد تراکنش در زنجیره خود سفارشی‌سازی کرده و انتخاب کنند. این به توسعه‌دهندگان انعطاف‌پذیری برای انتخاب و به طور بالقوه گنجاندن یک توکن بومی برای پلتفرم می‌دهد و به توسعه‌دهندگان اجازه می‌دهد تا عملکرد dApp خود را مطابق با نیازهای منحصر به فرد خود سفارشی کنند. علاوه بر این، توسعه‌دهندگان می‌توانند dApp خود را سفارشی کنند تا اطمینان حاصل شود که کاربران قیمت‌های بنزین ثابت و قابل اعتمادتری دارند. توسعه‌دهندگان همچنین می‌توانند شبکه بلاک‌چین خود را با ویژگی‌های خاص راه‌اندازی کنند - مانند شبکه بلاک‌چین مبتنی بر نیترو Arbitrum و Stylus برای سازگاری EVM+. برخی از سفارشی‌سازی‌های دیگری که Arbitrum Orbit ارائه می‌کند شامل حریم خصوصی، مجوزها، نشانه‌های هزینه، حاکمیت و موارد دیگر است.

🔹 اقتصادی و به‌صرفه

از آنجایی که شبکه‌های لایه ۳ برخی از تراکنش‌ها و عملیات‌های خارج از زنجیره (Off-chain) را پردازش می‌کنند، این امر به کاهش تراکم در شبکه کمک می‌کند که به نوبه خود هزینه‌های تراکنش را به شدت کاهش می‌دهد. این کارآیی هزینه به کاهش موانع هزینه برای ورود کمک می‌کند و آن را برای توسعه‌دهندگان و کاربران به طور یکسان در دسترس‌تر می‌کند.

به عنوان مثال، شبکه Xai یک شبکه بازی اختصاصی است که برای قدرت بخشیدن به بازی‌های Web3 ساخته شده است. شبکه Xai که از طریق شبکه Layer 3 Arbitrum ساخته شده است، پردازش موازی را برای افزایش کارایی و مقیاس‌پذیری و در عین حال کاهش بیشتر هزینه معرفی می‌کند.

🔹 دسترسی آسان

لایه ۳ همچنین می‌تواند به گونه‌ای ساخته شود که برای توده‌ها قابل دسترس‌تر باشد و پیاده‌سازی آن آسان‌تر باشد. به عنوان مثال، Arbitrum's Layer 3، Arbitrum Orbit به هر کسی اجازه می‌دهد بدون نیاز به تایید، لایه ۳ خود را روی Arbitrum Nitro بسازد و مستقر کند. در مقایسه، راه‌اندازی لایه‌های ۲ نیاز به پیشنهادی در مورد مدل اعتماد آن‌ها و نحوه انجام تمرکززدایی کامل دارد.

🔸 موارد استفاده از لایه 3

اکنون که به بررسی مشکلات لایه ۳ پرداختیم، در اینجا چند مورد احتمالی استفاده از لایه ۳ آورده شده است:

🔹 برنامه‌های کاربردی بازی

یکی از موارد استفاده لایه ۳، بازی بلاک‌چین است. با کار بر روی لایه ۳، برنامه را قادر می‌سازد تا روی یک بلاک‌چین اختصاصی کار کند که به تراکنش‌ها اجازه می‌دهد حجم بسیار بیشتری از تراکنش‌ها را با سرعت‌های بالاتر انجام دهند. این امر به ویژه برای برنامه‌های بازی مهم است تا به توسعه‌دهندگان کمک کند تا تجربه‌ای یکپارچه در بازی را برای کاربران حفظ کنند.

برنامه‌های بازی تمایل به پردازش بسیاری از ریزتراکنش‌ها (Micro-transactions) دارند که می‌تواند پرهزینه‌ترین باشد. به این ترتیب، اجرای برنامه در لایه ۳ می‌تواند به توسعه‌دهندگان این امکان را بدهد که به دلیل کاهش هزینه تراکنش‌های لایه ۳، از کارایی هزینه برای کاربران اطمینان حاصل کنند.

🔹 برنامه‌های غیرمتمرکز مالی (DeFi)

یکی دیگر از موارد استفاده ممکن برای لایه ۳، برنامه‌های مالی غیرمتمرکز است. کار بر روی لایه ۳ ایده‌آل است زیرا برنامه‌های مالی غیرمتمرکز را قادر می‌سازد تا بر اساس نیازهای برنامه سفارشی شوند. این بدان معنی است که توسعه‌دهندگان می‌توانند تنظیمات حریم خصوصی و عملکردهای مختلف برنامه را سفارشی کنند.

علاوه بر این، لایه‌های ۳ بسیار مقیاس‌پذیر هستند، که تضمین می‌کند که حجم بالای تراکنش‌ها می‌تواند به سرعت پردازش شود که برای معاملات بلادرنگ بسیار مهم است. لایه ۳ همچنین امکان همکاری بین شبکه‌های مختلف بلاک‌چین را فراهم می‌کند و به کاربران امکان می‌دهد دارایی‌های خود را در شبکه‌های مختلف منتقل کنند.

🔸 نمونه‌هایی از لایه 3

در حالی که مفهوم لایه 3 هنوز به عنوان یک توسعه نسبتاً جدید در کریپتو در نظر گرفته می‌شود، در اینجا چند پروژه قابل توجه وجود دارد که باید به آنها توجه کرد:

🔹 Orbs

Orbs در ارتباط با پروتکل‌های لایه ۱ و لایه ۲ موجود، یک بلاک‌چین لایه ۳ است که بر حل مشکلات مقیاس‌پذیری که بلاک‌چین اتریوم با آن مواجه است تمرکز دارد. طبق وب‌سایت آنها، Orbs لایه ۳ خود را به عنوان یک "اجرای پیشرفته" می‌بینند که به توسعه‌دهندگان اجازه می‌دهد تا قراردادهای هوشمند خود را با عملکرد به عنوان یک ابر غیرمتمرکز بدون سرور (Serverless) توسعه دهند.

منبع: Orbs

این بدان معناست که توسعه‌دهندگان می‌توانند قراردادهای هوشمند خود را روی شبکه غیرمتمرکز Orbs بنویسند و مستقر کنند و نگران زیرساخت‌های زیربنایی شبکه نباشند. این به توسعه‌دهندگان این راحتی را می‌دهد که نیازی به نگهداری سرورهای فیزیکی نیز نداشته باشند. در حال حاضر، Orbs با چند پروتکل لایه ۱ و لایه ۲ کار می‌کند، از جمله Ethereum، BNB Chain، Avalanche، Polygon و غیره.

🔹 مدار آربیتروم (Arbitrum Orbit)

در سال ۲۰۲۳، بنیاد Arbitrum همچنین ویژگی جدید خود را منتشر کرد، Arbitrum Orbit که به عنوان یک بلاک‌چین لایه ۳ در بالای پلتفرم Arbitrum Nitro ساخته شده است. به غیر از هزینه‌های تراکنش کمتر و مقیاس‌پذیری پیشرفته، توسعه‌دهندگان می‌توانند بلاک‌چین‌های تخصصی خود مدیریت‌شونده خود را در پلتفرم Arbitrum Nitro ایجاد کنند. این به توسعه‌دهندگان اجازه می‌دهد تا از بلاک‌چین‌های سفارشی‌شده با توجه به نیازهای خاص خود استفاده کنند.

🔹 ZkSync Hyperchains

ZkSync Hyperchains که توسط تیم zkSync راه‌اندازی شده است می‌تواند به لایه ۳ تبدیل شود که از لایه ۲ برای تسویه حساب استفاده می‌کند. هایپرچین zkSync توسط همان موتور zkEVM موجود در ZK Stack نیرو می‌گیرد، جایی که تمام مدارهای ZKP یکسان باقی می‌مانند و امنیت لایه ۱ را به ارث می‌برند، صرف نظر از اینکه چه کسی آنها را مستقر کرده است. یک مزیت این است که لایه‌های ۳ که در همان لایه ۲ قرار می‌گیرند، پیام‌رسانی سریع‌تری بین یکدیگر و قابلیت همکاری در اکوسیستم گسترده‌تر دارند.

🔸 گفتار نهایی

توسعه لایه سوم یک نوآوری جالب در فضای ارزهای دیجیتال است. با گردآوری بهترین بخش‌های لایه ۱ و لایه ۲، مانند مقیاس‌پذیری بیشتر و در عین حال ایمن‌تر کردن شبکه، آنچه قبلاً داشتیم، بهبود می‌یابد. با وجود این، هنوز خوب است به یاد داشته باشید که هر یک از این لایه‌ها نقش مهمی در اکوسیستم بلاک‌چین ایفا می‌کنند و با یکدیگر رقابت نمی‌کنند. در حال حاضر، لایه ۳ هنوز در مراحل توسعه است، اما واضح است که لایه ۳ نقش محوری در شکل‌دهی به چگونگی استفاده از فناوری بلاک‌چین در آینده ایفا خواهد کرد، زیرا مدیریت حجم بالای تراکنش‌ها را برای بلاک‌چین‌ها آسان‌تر می‌کند.

⚠️ نکته مهم و فنی:

اگرچه لایه ۳ مزایای زیادی از جمله مقیاس‌پذیری بالا و کارمزد پایین ارائه می‌دهد، اما پیچیدگی فنی آن و وابستگی به امنیت لایه‌های زیرین (لایه ۱ و ۲) می‌تواند چالش‌هایی را ایجاد کند. توسعه‌دهندگان و سرمایه‌گذاران باید قبل از تعامل با پروژه‌های لایه ۳، از امنیت پل‌های ارتباطی (Bridges) و مکانیزم‌های اجماع آن‌ها اطمینان حاصل کنند.