وقتی اقتصاد اول است

پیمان مولوی

آنچه امروز رجب طیب اردوغان و تیم اقتصادی ترکیه روی میز گذاشته‌اند، اگر به قانون تبدیل شود، صرفاً یک بسته مالیاتی نیست؛ یک سیگنال جدی به سرمایه جهانی است: «بیایید و اینجا مستقر شوید.»

از نگاه من،ترکیه که رتبه اعتباری بین المللی BB دارد (۵ از ۷) این طرح را که چند لایه دارد اجرا خواهد کرد و باید دید به کاهش رتبه اعتباری می انجامد یا خیر؟

اول، معافیت ۲۰ ساله بر درآمدهای خارجی—این یعنی ترکیه می‌خواهد به یک هاب برای سرمایه‌های سیال تبدیل شود؛ از فریلنسرهای دلاری گرفته تا صاحبان پرتفوی‌های بین‌المللی. در عمل، این مدل رقابت مستقیم با الگوی موفق دبی است؛ جایی که مالیات پایین، مهاجرت سرمایه را تسهیل کرده است. اگر این بند اجرایی شود، ترکیه عملاً دارد به سرمایه‌گذاران می‌گوید: «درآمدت را هر جای دنیا بساز، اینجا بدون مالیات زندگی کن.»

دوم، کاهش مالیات شرکت‌های تولیدی-صادرکننده از ۲۵٪ به ۹٪—این دقیقاً نقطه‌ای است که بازی صنعتی تغییر می‌کند. ترکیه سال‌هاست روی مزیت لجستیک، نزدیکی به اروپا و زنجیره تأمین کار کرده؛ حالا با این سیاست، می‌خواهد سرمایه صنعتی را جذب کند و صادرات را جهش دهد. این تصمیم، اگر درست اجرا شود، می‌تواند ترکیه را به یک پایگاه تولیدی جدی‌تر برای بازار اروپا تبدیل کند.

سوم، عفو مالیاتی برای ورود سرمایه با نرخ ۲ تا ۳ درصد—این بخش، پیامش حتی واضح‌تر است: «سرمایه مهم است، منشأ آن کمتر مهم است.» چنین سیاستی معمولاً در دوره‌هایی استفاده می‌شود که کشورها به دنبال جذب سریع نقدینگی و تقویت تراز پرداخت‌ها هستند. این یک شمشیر دو لبه است؛ هم می‌تواند سرمایه جذب کند، هم می‌تواند ریسک‌های شفافیت مالی را بالا ببرد.

چهارم، مالیات بر ارث ۱ درصد—این یعنی دعوت به ماندگاری سرمایه در نسل‌ها. ترکیه فقط به ورود پول فکر نمی‌کند؛ می‌خواهد آن را نگه دارد.

اما نکته مهم از نگاه من این است: این بسته، اگرچه جذاب است، اما بدون حل دو چالش کلیدی، به سقف پتانسیلش نمی‌رسد.
اول، مسئله ثبات اقتصادی و اعتماد—سرمایه بلندمدت بیش از هر چیز به پیش‌بینی‌پذیری نیاز دارد.
دوم، زیرساخت‌های مالی بین‌المللی—به‌ویژه امکان تعامل روان دلاری بدون اصطکاک‌های ارزی.

در جمع‌بندی، ترکیه با این سیاست‌ها رسماً وارد رقابت مستقیم با مدل‌هایی مثل دبی ( رتبه اعتبای AA یعنی ۲ از ۷) شده است؛ با این تفاوت که مزیت‌هایی مانند هزینه زندگی پایین‌تر، دسترسی زمینی به اروپا و تنوع اقلیمی را هم دارد. اگر این طرح در پارلمان نهایی شود و هم‌زمان ریسک‌های نهادی مدیریت شود، ما با یک بازیگر جدید و جدی در جذب سرمایه جهانی مواجه خواهیم بود.

از نگاه من، این یک چرخش استراتژیک است:
ترکیه از «اقتصاد تولیدمحور منطقه‌ای» در حال حرکت به سمت «هاب سرمایه‌محور بین‌المللی» است.