📌 «هنر بیتوافقی»: عقبنشینی آمریکا یا پیروزی دیپلماتیک؟
🔵 معرفی اندیشمند و یادداشت
فرانسیس فوکویاما، استاد دانشگاه استنفورد و از برجستهترین اندیشمندان علوم سیاسی آمریکا، در یادداشتی با عنوان «هنر بیتوافقی» (The Art of the Non-Deal) به تحلیل توافق در حال شکلگیری میان واشنگتن و تهران پرداخته است.
🔴 استدلال اصلی: پایان جنگ، نه تحقق اهداف
از دیدگاه فوکویاما، توافق جاری بیش از آنکه یک دستاورد دیپلماتیک باشد، نشاندهنده عقبنشینی آمریکا از اهداف بلندپروازانهای است که در آغاز درگیری مطرح کرده بود. اگرچه ترامپ این توافق را بهعنوان پیروزی معرفی میکند، اما نتیجه عملی آن بازگشت به شرایط پیش از جنگ است.
🔵 اهداف محققنشده واشنگتن
دولت ترامپ جنگ را با مجموعهای از اهداف کلیدی آغاز کرد:
▫️ تغییر رفتار بنیادین جمهوری اسلامی
▫️ پایان برنامه هستهای
▫️ توقف حمایت ایران از نیروهای نیابتی منطقهای
▫️ و در مقاطعی، حتی طرح ایده تغییر رژیم
اما اکنون پس از ماهها درگیری، هیچیک از این اهداف محقق نشدهاند: جمهوری اسلامی همچنان بر سر کار است، سپاه پاسداران نقش مسلط خود را حفظ کرده، برنامه هستهای متوقف نشده و هیچ توافقی درباره پایان حمایت تهران از حزبالله، حوثیها و سایر گروههای متحدش حاصل نگردیده است.
🔴 ضعف ساختاری توافق: موکول شدن مسائل به آینده
به اعتقاد فوکویاما، مهمترین ضعف توافق آن است که تقریباً تمامی مسائل اصلی به مذاکرات آینده موکول شدهاند. موضوعاتی همچون سرنوشت اورانیوم غنیشده، ادامه فرآیند غنیسازی و نظارتهای بینالمللی قرار است در طول آتشبس ۶۰ روزه مورد مذاکره قرار گیرند. اگر ایران واقعاً آماده پذیرش این مطالبات بود، باید این تعهدات در متن توافق اولیه گنجانده میشد؛ از این رو، او احتمال دستیابی به توافقی جامع در آینده نزدیک را پایین ارزیابی میکند.
🔵 مقایسه با برجام: توافقی ضعیفتر
فوکویاما توافق فعلی را با برجام مقایسه کرده و به این نتیجه میرسد که توافقی که ترامپ اکنون از آن دفاع میکند، در برخی زمینهها حتی ضعیفتر از توافق سال ۲۰۱۵ است؛ توافقی که خود ترامپ سالها آن را «فاجعهبار» توصیف میکرد. برجام محدودیتهای مشخص و قابل راستیآزمایی بر برنامه هستهای ایران اعمال مینمود، در حالی که چارچوب فعلی فاقد چنین ضمانتهایی است.
🔴 ریشههای تغییر موضع آمریکا
فوکویاما علت اصلی این تغییر موضع را فشارهای اقتصادی و سیاسی داخلی بر دولت آمریکا میداند. افزایش قیمت انرژی، نگرانی از تورم و تأثیر جنگ بر بازارهای جهانی باعث شده که کاخ سفید بیش از هر چیز به دنبال بازگشایی تنگه هرمز و پایان دادن به بحران باشد. از آنجا که ترامپ تمایلی به گسترش جنگ و استفاده از نیروی زمینی نداشت، در نهایت ناچار شد به توافقی رضایت دهد که بخش بزرگی از مطالبات اولیه واشنگتن را کنار میگذارد.
🔵 نتیجهگیری: سود اقتصادی بدون موفقیت راهبردی
او در پایان تأکید میکند که بازگشایی تنگه هرمز و کاهش تنشها بدون شک به سود اقتصاد جهانی خواهد بود، اما این موضوع نباید با موفقیت راهبردی آمریکا اشتباه گرفته شود. فوکویاما مینویسد: شاید حامیان سرسخت ترامپ این توافق را یک پیروزی بزرگ بدانند، اما برای بسیاری از ناظران، نتیجه چیز دیگری است: آمریکا پس از ماهها جنگ و صرف هزینههای سنگین، بدون دستیابی به اهداف اصلی خود به نقطهای نزدیک به وضعیت پیش از جنگ بازگشته است.
🔴 تندترین بخش مقاله: انتقاد از ترامپ
فوکویاما در تندترین بخش مقاله، ترامپ را «رئیسجمهوری ناتوان و ناآگاه» (feckless and ignorant president) مینامد و استدلال میکند که توافق فعلی بیش از آنکه نماد قدرت آمریکا باشد، نشاندهنده محدودیتهای سیاستی است که جنگ را آغاز کرد اما نتوانست اهداف اعلامشده خود را محقق سازد.
✨ جمعبندی نهایی
از نگاه فوکویاما، در شرایط کنونی این ایران است که با حفظ رژیم، حفظ بخش عمدهای از برنامه هستهای و نگه داشتن اهرمهای منطقهای خود، دستاورد سیاسی بیشتری از این توافق کسب کرده است.
📖 مطالعه متن کامل یادداشت (انگلیسی):
🌐 persuasion.community/p/the-art-of-the-non-deal
📰 خبر تحلیلی
🎭 تحلیل فوکویاما از توافق واشنگتن-تهران

مرجع تخصصی اخبار و تحلیل بازارهای مالی ایران و جهان
مشاهده سریع اخبار با دنبال کردن digim4u در گوگل
تیم خبری DigiM4U
⭐⭐⭐⭐⭐
316