عمان به دلایل تاریخی، جغرافیایی، سیاسی و اقتصادی در طول دههها به عنوان یک واسطه مورد اعتماد برای مذاکرات بین ایران و آمریکا عمل کرده است. این نقش ویژه عمان در روابط بینالملل به موقعیت خاص این کشور در منطقه و سیاست خارجی متعادل و بیطرف آن بازمیگردد. در زیر به دلایل اصلی این موضوع پرداخته میشود:

1. سیاست خارجی بیطرف و متعادل عمان
عمان تحت حکومت سلطان قابوس (تا سال 2020) و حالا تحت رهبری سلطان هيثم بن طارق، همواره سیاست خارجیای مبتنی بر بیطرفی، تعامل مسالمتآمیز و دوری از درگیریهای منطقهای داشته است. این رویکرد باعث شده است که عمان به عنوان یک کشور "قابل اعتماد" در نزاعات منطقهای شناخته شود. عمان نه با محورهای ایرانی-آمریکایی و نه با محورهای عربستان سعودی-ایزrael دچار تعارض مصالح شود.
2. روابط دوستانه با ایران و آمریکا
عمان به طور همزمان روابط دوستانه و مستحکمی با هر دو کشور ایران و آمریکا دارد:
روابط با ایران: عمان و ایران دارای روابط تاریخی و فرهنگی عمیق هستند. عمان در طول تحریمهای اقتصادی علیه ایران نیز همواره به عنوان یکی از معدود کشورهایی بود که ادامه دادن به روابط اقتصادی و دیپلماتیک با ایران را انتخاب کرد.
روابط با آمریکا: عمان همچنین با ایالات متحده روابط دفاعی و امنیتی قوی دارد و از متحدان استراتژیک آمریکا در منطقه خلیج فارس به حساب میآید. این روابط شامل همکاریهای نظامی و اطلاعاتی نیز میشود.
این موقعیت ویژه، عمان را به یک واسطه ایدهآل برای مذاکرات بین دو کشور تبدیل کرده است.
3. نقش اقتصادی و انرژی
عمان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در تنگه هرمز، نقش مهمی در صادرات نفت ایران و امنیت انرژی جهانی ایفا میکند. این کشور همچنین به عنوان یکی از کانالهای اصلی برای انجام معاملات مالی و انتقال پول بین ایران و غرب عمل کرده است. به عنوان مثال، در دوران تحریمها، عمان به عنوان یکی از معدود کشورهایی بود که به ایران کمک میکرد تا با استفاده از سیستمهای بانکی خود، معاملات بینالمللی انجام دهد.
4. تجربه قبلی در وساطت
عمان سابقه طولانی در وساطت بین ایران و آمریکا دارد. برخی از مهمترین موارد عبارتند از:
مذاکرات آزادسازی گروگانان آمریکایی (1979): عمان در مذاکرات پایانی برای آزادسازی گروگانان آمریکایی در سفارت آمریکا در تهران نقش مؤثری ایفا کرد.
مذاکرات هستهای (2015): عمان در مذاکرات اولیه بین ایران و گروه 5+1 (شامل آمریکا) نقش مهمی داشت و محلی برای مذاکرات غیررسمی فراهم کرد.
مبادله زندانیان: در سالهای اخیر، عمان در مبادله زندانیان بین ایران و آمریکا نقش واسطهای ایفا کرده است.
5. اعتماد دو طرف به عمان
هر دو کشور ایران و آمریکا به عمان به عنوان یک کشور "قابل اعتماد" نگاه میکنند. این اعتماد به دلیل سیاستهای شفاف و بیطرف عمان و همچنین تجربه قبلی آن در حل مناقشات بینالمللی شکل گرفته است. عمان به دلیل عدم دخالت در تنشهای منطقهای و اجتناب از سیاستهای تهاجمی، به عنوان یک واسطه بیطرف شناخته میشود.
6. موقعیت جغرافیایی
موقعیت جغرافیایی عمان در خلیج فارس و نزدیکی آن به ایران، همراه با روابط نزدیک با کشورهای غربی، این کشور را به یک نقطه استراتژیک برای مذاکرات تبدیل کرده است. عمان به دلیل فاصله جغرافیایی نزدیک به ایران و همچنین ارتباطات امن با آمریکا، مکانی ایدهآل برای برگزاری مذاکرات حساس است.
7. تمایل به کاهش تنشها در منطقه
عمان به دلیل وابستگی اقتصادی و امنیتی به ثبات منطقهای، همواره به کاهش تنشها در خلیج فارس علاقهمند بوده است. این کشور معتقد است که بحرانهای بین ایران و آمریکا میتواند تأثیر منفی بر امنیت و اقتصاد منطقه بگذارد. بنابراین، وساطت در مذاکرات بین این دو کشور به عنوان یک استراتژی برای حفظ صلح و ثبات در منطقه در نظر گرفته میشود.
جمعبندی
عمان به دلیل سیاست خارجی بیطرف، روابط دوستانه با هر دو کشور ایران و آمریکا، نقش اقتصادی و انرژی، تجربه قبلی در وساطت، و موقعیت جغرافیایی خاص، به عنوان یک واسطه ایدهآل برای مذاکرات بین این دو کشور انتخاب شده است. این نقش نه تنها به ثبات منطقهای کمک میکند، بلکه اعتبار بینالمللی عمان را نیز افزایش میدهد.
