صادرات نفت ایران رکورد زد؛ اما چقدر از آن به‌صورت واقعی به بودجه دولت وارد می‌شود؟

بر اساس آمارهای منتشرشده، صادرات نفت خام ایران در سال جاری به حدود دو میلیون بشکه در روز رسیده که بالاترین سطح از سال ۲۰۱۸ تاکنون محسوب می‌شود. با این حال، افزایش حجم صادرات لزوماً به معنای افزایش متناسب درآمد واقعی دولت نیست. بررسی دقیق‌تر معادلات مالی نشان می‌دهد که واقعیت درآمد نفتی پیچیده‌تر از آن چیزی است که در ظاهر دیده می‌شود.


⛔️ چرا افزایش صادرات به‌معنای افزایش درآمد واقعی دولت نیست؟
نفت ایران معمولاً با تخفیف ۵ تا ۱۰ درصدی نسبت به قیمت نفت برنت در بازار جهانی معامله می‌شود. علاوه بر این، در بسیاری از معاملات، تخفیف‌های اضافی تا حدود ۸ درصد نیز به خریداران اعطا می‌گردد. در مجموع، قیمت هر بشکه نفت ایران تقریباً ۱۵ درصد پایین‌تر از نرخ جهانی است.

با فرض میانگین سالانه قیمت نفت برنت در سطح ۶۵ دلار، قیمت هر بشکه نفت ایران به‌صورت تقریبی برابر خواهد بود با:

65×(1−0.15)≈55.25 دلار هزینه‌های عملیاتی و درآمد خالص هر بشکه

از این مبلغ، هزینه‌های مرتبط با بیمه، حمل‌ونقل، کارمزدهای واسطه‌ها و هزینه‌های انتقال ارز — که در مجموع به‌طور تقریبی ۵ دلار به ازای هر بشکه است — کسر می‌شود. بنابراین، درآمد خالص هر بشکه نفت ایران حدود ۵۰.۲۵ دلار خواهد بود:

55.25−5≈50.25 دلار

با توجه به حجم صادرات دو میلیون بشکه در روز، درآمد سالانه خالص از صادرات نفت به‌طور تقریبی برابر با ۳۶.۶ میلیارد دلار برآورد می‌شود.


⛔️ سهم دولت از درآمدهای نفتی
طبق قانون بودجه سال ۱۴۰۴، سهم دولت از کل درآمدهای نفت و گاز ۳۷.۵ درصد تعیین شده است. بر این اساس، سهم بودجه عمومی از این درآمد معادل حدود ۱۳.۷ میلیارد دلار خواهد بود:

36.6×0.375≈13.7 میلیارد دلار

در بودجه مصوب، این مبلغ بر اساس نرخ رسمی ۵۵,۰۰۰ تومان برای هر دلار محاسبه شده است؛ بنابراین، ارزش ریالی سهم دولت در بودجه برابر است با:

13.7×55,000≈755 هزار میلیارد تومان

با این وجود، در بازار ارز، نرخ رسمی فعلی دلار به حدود ۷۱,۰۰۰ تومان افزایش یافته است. در صورت محاسبهٔ ارزش ریالی بر اساس این نرخ، سهم دولت به حدود ۹۷۰ هزار میلیارد تومان خواهد رسید:


13.7×71,000≈970 هزار میلیارد تومان

این اختلاف حدود ۲۱۵ هزار میلیارد تومانی می‌تواند بخش قابل‌توجهی از کسری بودجه را جبران کند—حتی بدون افزایش حجم صادرات.

⛔️ نقش ابزارهای مدیریتی در جبران کسری بودجه
آنچه از این محاسبات استنباط می‌شود این است که ابزارهایی چون:

تعدیل نرخ رسمی ارز، تخصیص دلارهای نفتی به بازارهای غیررسمی، و یا تنظیم سازوکارهای درآمدزایی نفتی،
می‌توانند نقش کلیدی در بهبود تأمین نقدینگی دولت و کاهش کسری بودجه ایفا نمایند.


🔎 جمع‌بندی

با وجود رشد قابل‌توجه در حجم صادرات نفت، عوامل متعددی از جمله قیمت معاملاتی پایین‌تر از قیمت جهانی، تخفیف‌های تجاری، هزینه‌های عملیاتی و سهم محدود دولت از کل درآمدهای نفتی، باعث شده است که درآمد واقعی بودجه از این منبع، کمتر از آنچه در ظاهر مشاهده می‌شود، محاسبه گردد.

بر اساس فرضیات مذکور، سهم بودجه از درآمدهای نفتی در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۳.۷ میلیارد دلار برآورد شده که دقیقاً مطابق با رقم مصوب در قانون بودجه است. با توجه به نرخ فعلی ارز، ارزش ریالی این سهم افزایش یافته و گپ تقریبی ۲۱۵ هزار میلیارد تومانی بین این دو رقم، می‌تواند بخشی از کسری بودجه را پوشش دهد.

این تحلیل نشان می‌دهد که واقعیت درآمد نفتی ایران تنها به حجم صادرات وابسته نیست، بلکه به چارچوب قیمت‌گذاری، هزینه‌ها، سیاست‌های ارزی و سازوکارهای تقسیم درآمد نیز بستگی دارد.