⭕   DigiM4u.com    تحلیل ما + اخبار 👇 📰

جستجو

شبکه‌های زیرساخت فیزیکی غیرمتمرکز یا DePIN (Decentralized Physical Infrastructure Networks) از فناوری بلاک‌چین و توکن‌ها استفاده می‌کنند تا زیرساخت‌های فیزیکی را توسعه دهند. این توسعه در زمینه‌هایی مانند انتقال داده، ذخیره‌سازی اطلاعات، مخابرات، حمل‌ونقل، ارتباطات بی‌سیم و انرژی انجام می‌شود.

به عنوان مثال، شرکت‌هایی مانند اسنپ یا اوبر به عنوان پلتفرم‌های دیجیتال متمرکز، نوع سنتی این مدل هستند. این کسب‌وکارها با استفاده از منابع فیزیکی مانند خودروها و رانندگان درآمد کسب می‌کنند و به تعداد گسترده‌ای از کاربران خدمات می‌دهند. سیستم‌های متمرکز از پول فیات برای پرداخت به رانندگان استفاده می‌کنند و ممکن است اطلاعات کاربران را در معرض خطر قرار دهند.

حال تصور کنید بستری فراهم شود که پروژه‌ها بر پایه بلاک‌چین، با پاداش‌های مبتنی بر ارز دیجیتال برای خدمات‌دهندگان ساخته شوند، اطلاعات کاربران غیرقابل دسترسی و امن باشد و هزینه‌های واسطه‌گری حذف گردد. به‌طور کلی، پروژه‌های DePIN با ارائه بستری غیرمتمرکز و انعطاف‌پذیر، می‌توانند فرآیندها را با سرعت، امنیت بالا و هزینه کمتر در زمینه‌های مختلف راه‌اندازی کنند. از پروژه‌های معروف این گروه می‌توان به فایل‌کوین (FIL)، رندر (RNDR)، هلیوم (HNT) و ایوتکس (IOTX) اشاره کرد.



📜 تاریخچه ظهور پروژه‌های دیپین (DePIN)


ایده دیپین به سال ۲۰۰۸، همان سال انتشار بیت‌کوین برمی‌گردد؛ زمانی که ساتوشی ناکاموتو بیت‌کوین را برای پرداخت‌های مالی به عنوان یک راه حل غیرمتمرکز راه‌اندازی کرد. این ایده با یک فاصله نسبتاً طولانی، باعث خلق شبکه‌های ذخیره‌سازی غیرمتمرکز (مانند فایل‌کوین و استورج (Storj)) در سال ۲۰۱۴ شد و کمی بعدتر در سال‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۱۹، شبکه‌های پردازش (لایوپیر (Livepeer)، رندر (Render) و اکاش (Akash Network)) و شبکه‌های پهنای باند (هلیوم (Helium) و آرویو (Arweave)) ظهور پیدا کردند.

هرچه جلوتر آمدیم، سرعت پیدایش دیپین‌ها بیشتر شد و شبکه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی (مانند Bittensor) و شبکه‌های سنسور (مانند Dimo و Hivemapper) هم پا به این عرصه گذاشتند. در سال ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴، ده‌ها پروژه جدید DePIN راه‌اندازی شده‌اند و ارزش بازار کلی این بخش به میلیاردها دلار رسیده است.

به‌خاطر داشته باشید که چرخه حیات دیپین‌ها ترکیبی از عرضه، تقاضا، مدل پوشش شبکه و تجربه کاربری است. کاربردی‌تر شدن زیرساخت‌ها، کاهش هزینه‌ها، افزایش نقدینگی و ارزش توکن به‌صورت زنجیره‌وار روی یکدیگر اثر می‌گذارند. در‌صورتی که این چرخه به‌درستی اجرا شود، می‌تواند شاخص تولید ناخالص داخلی (GDP) جهانی را ده‌ها تریلیون دلار از طریق بهینه‌سازی زیرساخت‌ها افزایش دهد.

گستره فعالیت دیپین‌ها بسیار وسیع است. پروژه‌های DePIN می‌توانند بخش‌های متنوعی شامل نقشه‌های دیجیتال، شبکه‌های انرژی، نیروگاه‌ها، اعتبارات کربن، اینترنت خانگی، فعالیت‌های دانش‌محور، تبلیغات و بازاریابی، شبکه موبایلی، سلامتی و تناسب اندام و حتی مدیریت حیوانات خانگی را پوشش دهند.



🌐 پروژه‌های دیپین از کدام بسترها استفاده می‌کنند؟


در این بخش، سولانا (Solana) پیشتاز است و توانسته به دلیل توان عملیاتی بالا، مقرون‌به‌صرفه بودن هزینه‌ها، قابلیت فشرده‌سازی داده‌ها و پشتیبانی از زبان برنامه‌نویسی Rust، توجه پروژه‌های دیپین را به خود جلب کند. سه پروژه «رندر، هلیوم و Hivemapper» از بستر سولانا استفاده می‌کنند.

بستر بعدی که مورد توجه پروژه‌های دیپین قرار گرفته است، رول‌آپ‌ها (Rollups) هستند. دلیل این انتخاب را می‌توان به مزایای رول‌آپ‌ها نظیر سرعت بالا، قابلیت سفارشی‌سازی برنامه‌ها، برخورداری از امنیت ماشین مجازی اتریوم یا سولانا، انعطاف‌پذیری و حق حاکمیت نسبت داد. پروژه‌هایی مانند Andrena و Daylight از رول‌آپ‌های Caldera و Eclipse استفاده می‌کنند.

شبکه‌های لایه ۱ تخصصی مانند ایوتکس (IoTeX) و Peaq هم به دلیل توان عملیاتی بالا، هزینه‌های پایین، پشتیبانی از ابزارهای توسعه‌ای مختص زیرساخت‌های فیزیکی غیرمتمرکز و قابلیت همکاری دیپین‌ها، به عنوان بستر اصلی این پروژه‌ها استفاده می‌شوند. همچنین شبکه Base با مهاجرت هزاران کیف پول پروژه‌هایی مانند Braintrust، در ردیف بلاکچین‌های زیرساختی پروژه‌های دیپین قرار گرفته است.





🏗️ پروژه‌های DePIN در چه حوزه‌هایی فعال هستند؟


حوزه فعالیت دیپین‌ها را می‌توانیم در شش گروه اصلی شامل شبکه‌های پردازش، بی‌سیم، بازارهای داده، خدمات، بازاریابی عمودی و انرژی تقسیم‌بندی کنیم.


۱. پردازش (Processing)

بازار پردازش، قدیمی‌ترین و موفق‌ترین مدل کسب‌وکار دیپین‌ها است. پروژه‌های فعال در این حوزه را می‌توانیم به بخش‌های ذخیره‌سازی، پردازش و بازیابی تقسیم کنیم.

  • ذخیره‌سازی: این پروژه‌ها امکان ذخیره‌سازی داده به‌صورت دائمی، رمزنگاری‌شده و قابل‌تایید را به شکل غیرمتمرکز فراهم می‌کنند. آرویو، استورج، Jackal، کراست (Crust Network)، سوارم (Swarm)، سیاکوین (Siacoin) و بیت‌تورنت (BTTc) در این دسته قرار می‌گیرند.
  • پردازش: گروه دوم منابع پردازشی را بر حسب نیاز مشتری و بدون دریافت هزینه‌های گزاف در اختیار آن‌ها قرار می‌دهند. رندر (Render)، لایوپیر (Livepeer)، IO.Net و نوسانا (Nosana) پروژه‌هایی هستند که پردازنده‌های گرافیکی (GPU) را به صورت غیرمتمرکز در اختیار کاربران قرار می‌دهند.
  • بازیابی: این دسته از پروژه‌ها با ارائه شبکه‌ای از نودهای غیرمتمرکز، مسیریابی و توزیع داده را سریع‌تر و ارزان‌تر انجام می‌دهند. از جمله پروژه‌های این گروه می‌توانیم به تتا (Theta Network)، AIOZ Network، Fleek، Meson، Mawari، Blockcast و Huddle01 اشاره کنیم.
  • ترکیبی: برخی پروژه‌ها عملکرد جامع‌تری دارند و با ارائه هر سه ویژگی، یک ابرکامپیوتر غیرمتمرکز را ارائه می‌دهند. فایل‌کوین (FileCoin)، گولم (Golem)، اکاش (Akash Network) و فلاکس (Flux) نمونه‌هایی از این دست هستند.

۲. شبکه‌های بی‌سیم (DeWi)

بخش دوم دیپین‌ها روی سرویس‌های وایرلس غیرمتمرکز (DeWi) متمرکز هستند که در مقیاس جهانی بازار بسیار بزرگ‌تری نسبت به پردازش داده دارند. زیرساخت‌های فیزیکی غیرمتمرکز سرویس‌های بی‌سیم به سه بخش موبایلی، ثابت و وای‌فای تقسیم می‌شوند.

  • اینترنت موبایلی: اپراتورهای شبکه مجازی موبایل (MVNO) برای بهبود اقتصاد شبکه‌های بی‌سیم سنتی از مشوق‌های توکنی استفاده می‌کنند. هلیوم (Helium) نمونه بارزی است که اینترنت بی‌سیم و همتا به همتا را با برد زیاد به صورت توزیع‌شده ارائه می‌دهد. در این بخش می‌توانیم به پروژه‌های Really، Fliggs و Karrier one هم اشاره کنیم.
  • اینترنت ثابت: شبکه آزمایشی Andrena شرایطی را فراهم می‌کند تا صاحبان خانه یا مشاغل کوچک با در اختیار گرفتن زیرساخت‌های بی‌سیم به ارائه‌دهندگان خرد تبدیل شوند و ظرفیت مازاد اینترنت خود را به اشتراک بگذارند. دو پروژه دیگر به‌نام‌های Althea و Quantinium شبکه‌های وایرلس ثابت را به صورت غیرمتمرکز ارائه می‌دهند.
  • وای‌فای: در حال حاضر WiFi Map با ارائه بیش از ۱۵۰ میلیون نقطه اتصال در سراسر جهان، بزرگ‌ترین ارائه‌دهنده وای‌فای غیرمتمرکز است. پروژه‌های WiFi Dabba، ویکریپت (Wicrypt) و Metablox هم در حوزه ارائه هات‌اسپات‌های غیرمتمرکز فعالیت می‌کنند.

۳. بازارهای داده (Data Markets)

دیپین‌های فعال در بازار داده را می‌توانیم به چند بخش تقسیم کنیم:

  • نقشه‌برداری: هایومپر (Hivemapper) یکی از پروژه‌های فعال در این بازار است که با ارائه مشوق‌های توکنی، کاربران را تشویق می‌کند با استفاده از دوربین مخصوص (Dashcam) از مناطق محلی خود نقشه و تصویر تهیه کنند. نقشه غیرمتمرکز هایومپر، رقیبی برای گوگل مپ به‌شمار می‌آید.
  • موقعیت‌یابی: پروژه‌های Geodnet، Onocoy و Foam با استفاده از بلاکچین، دسترسی کاربران به داده‌های دقیق موقعیت‌یابی را برای حوزه‌هایی مانند کشاورزی، ناوبری و پهپادها فراهم می‌کنند.
  • داده‌های اقلیمی: پروژه‌های WeatherXM، Planetwatch و DClimate با استفاده از بلاکچین و هوش مصنوعی، روی جمع‌آوری و فروش داده‌های اقلیمی و آب‌وهوایی تمرکز دارند.
  • داده‌های سنسورهای موبایل: شبکه Silencio از فناوری وب ۳ برای مبارزه با آلودگی صوتی استفاده می‌کند. دیمو (Dimo) و Sweatcoin با استفاده از سنسورهای دستگاه‌های موبایل، امکان کسب درآمد در ازای تحرک (Move-to-Earn) یا رانندگی را برای کاربران فراهم کرده‌اند.

۴. بازار خدمات (Services)

پروژه‌های DePIN در بازار خدمات هم فعال هستند و با استفاده از بلاکچین، سرویس‌های مختلفی را ارائه می‌دهند.

  • خدمات افقی: پروژه برین تراست (Braintrust) شبیه به موسسات کاریابی متمرکز است، اما با این تفاوت که یک پل ارتباطی مبتنی بر بلاکچین را بین سازمان‌ها و افراد متخصص ایجاد کرده است. Autonolas هم سرویس‌های آف‌چین متنوعی از قبیل اوراکل‌ها و هوش مصنوعی مشترک را ارائه می‌دهد.
  • خدمات عمودی: در این بخش پروژه‌های دیپین مانند Teleport و Nosh Delivery رقیبی جدی برای شرکت‌های فعال در وب ۲ مانند اوبر و Doordash به‌شمار می‌آیند.
  • خدمات امنیتی آن‌چین: شبکه‌های غیرمتمرکز امنیت بلاکچین به توسعه‌دهندگانی که در ارائه خدمات امنیتی نظیر آدیت توکن‌ها، نظارت و کشف باگ‌ها مشارکت داشته باشند، پاداش می‌دهند. پروژه Otacon یک پروتکل امنیت سایبری است. در این بخش می‌توانیم به پروتکل هاپی (Hapi Protocol) و AEGIS هم اشاره کنیم.

۵. بازاریابی عمودی (Vertical Marketing)

پروژه‌های DePIN مبتنی بر تبلیغات عمودی، مالکیت و کنترل داده را به کاربر برمی‌گردانند. در این بخش می‌توانیم به پروژه‌هایی مانند Sweatcoin، دیمو (Dimo) و Petastic اشاره کنیم که داده‌های کاربران را مستقیماً به تبلیغ‌دهندگان متصل کرده و پاداش می‌دهند.


۶. انرژی (Energy)

غیرمتمرکز کردن زنجیره تامین انرژی، یکی از چالش‌برانگیزترین حوزه‌های دیپین‌ها است. پروژه‌های فعال در این حوزه در سه گروه تقسیم‌بندی می‌شوند:

  • تامین مالی: GlowGreen یک پروژه بلاک‌چین است که با پاداش توکن به اپراتورهای پنل‌های خورشیدی، انگیزه ایجاد اعتبار کربن را فراهم می‌کند.
  • نیروگاه‌های مجازی: شبکه Entheos یک پلتفرم انرژی غیرمتمرکز است و از باتری‌های هوشمند به عنوان راه‌حلی برای غیرقابل‌پیش‌بینی بودن منابع انرژی تجدیدپذیر استفاده می‌کند.
  • تجاری: شبکه انرژی وب (Energy Web Token) یکی از پروژه‌های DePIN است که با ایجاد یک زیرساخت دیجیتال، ارتباط مستقیمی را بین اپراتورهای شبکه، مشتریان و سیستم‌ها (شامل پنل‌های خورشیدی و وسایل نقلیه الکتریکی) برقرار می‌کند.



🔮 نگاهی به وضعیت دیپین‌ها در سال ۲۰۲۴ و آینده


دیپین‌ها یکی از ترندهای اصلی بازار کریپتو هستند و پیش‌بینی می‌شود همکاری آن‌ها با سایر بخش‌های ترند مانند دانش صفر (ZK)، هوش مصنوعی آن‌چین و بازی‌های آن‌چین پررنگ‌تر شود. به‌طور مثال، ممکن است دیپین‌ها از فرصت موجود در میم‌کوین‌ها برای جذب کاربر و هدایت آن‌ها به سمت ایجاد زیرساخت‌های فیزیکی استفاده کنند.

  • دانش صفر (ZK): Deco و ZK Pass
  • هوش مصنوعی آن‌چین: Upshot و Ritual
  • بازی‌های آن‌چین: Frodobots و Natix
  • حریم خصوصی: شبکه ATor و Hopr


💡 سخن پایانی


دیپین یک تغییردهنده بازی در دنیای در حال تکامل وب ۳ است. این شبکه‌ها، با نام‌های اثبات کار فیزیکی (PoPW)، شبکه‌های فیزیکی مشوق توکن (TIPIN) یا EdgeFi نیز شناخته می‌شوند. برخلاف مدل‌های سنتی، DePIN بر دارایی‌های دنیای واقعی تمرکز دارد که حوزه کریپتو را به اقتصاد واقعی متصل و تقویت می‌کند.


⚠️ نکته مهم و فنی:

سرمایه‌گذاری در پروژه‌های DePIN نیازمند بررسی دقیق توکنومیکس، میزان استفاده واقعی از شبکه (مانند تعداد نودهای فعال و حجم داده پردازش‌شده) و ریسک‌های نظارتی است. بسیاری از این پروژه‌ها در مراحل اولیه توسعه هستند و نوسانات قیمتی شدیدی دارند. همیشه قبل از سرمایه‌گذاری، تحقیقات کامل (DYOR) انجام دهید.