‏آشنایی با ابزارهای اوراق بهادار مالی

به تمامی اقلام یا اوراقی که قابل معامله کردن باشد، ابزار مالی (Financial Markets) می گویند. برای مثال ملک، خودرو، اوراق بهادار، پول نقد و...

ابزار های مالی در بازار پول و بازار سرمایه و بازار تامین اطمینان کاربرد دارد و باعث عمق بیشتر این بازار ها می شود.ابزار های مالی را از منظر های گوناگونی دسته بندی می کنند.

انواع بازارهای مالی

بازارهای مالی به دو دسته تقسیم می‌شوند:

 

1 – بازار سرمایه (Capital market) : بازار سرمایه، نمونه‌ای از بازارهای مالی است که در آن داد و ستد ابزارهای مالی با سررسید بیشتر از یک سال و همچنین دارایی‌های که سررسید ندارند، انجام می‌شود. بازار سرمایه از مهمترین بازارها برای پس‌انداز و تأمین سرمایه شرکتها می‌باشد. از متداول‌ترین شکل مبادله مالی در بازار سرمایه، تامین مخارج مالی دولت می‌باشد. مانند موارد زیر:

سهام: 

بخشی از دارایی‌های یک شرکت یا واحد تولیدی است که دارندگان آن به اندازه سهمی که خریداری کرده اند، مالک آن شرکت می‌شوند.

سهام عادی: 

نوعی ابزار سرمایه‌گذاری است که نشانگر مالکیت دارندگان آن می‌باشد و به دو دسته سهام بانام و سهام بی نام تقسیم می‌شود.

سهام ممتاز: 

اوراق بهاداری است که دارندگان آن با توجه به درآمد و دارایی شرکت، در آن شریک می‌شوند. زمانی که قیمت سهام عادی بیشتر باشد، این سهام انتشار پیدا می‌کند.

اوراق قرضه:

  اوراق قرضه اسنادی هستند که به موجب آن، شرکت موظف است سالانه، سودی را به دارندگان آن پرداخت کرده و در زمان سررسید، اصل مبلغ را پرداخت کند.

اوراق مشارکت:

 اوراقی با سود علی‌الحساب است که در آن، شرکت متعهد می‌شود طی زمان مشخصی، سود و اصل پول را پرداخت کند.

 

2 – بازار پولی (Money market) : بازاری است که در آن به داد و ستد پول و دارایی‌های دیگر (که سررسید آنها کمتر از یک سال است) می‌پردازند؛ همچنین ابزار مالی کوتاه مدت با ریسک کم و نقدشوندگی بالا نیز می‌باشد. این بازار با استفاده از ابزارها امکان نقدشوندگی را در مدت کم و به میزان مطلوب برای اشخاص و معامله گران فراهم می‌کند.

محل خاصی برای بازار پول در نظر گرفته نشده است. بطور کلی بانکها و موسسات غیر بانکی که در آنها داد و ستد ابزارهای مالی انجام می‌شود، بازار پول را تشکیل می‌دهند.

بانک مرکزی و دیگر بانکها از قبیل، بانکهای تجاری و مؤسسات اعتباری غیربانکی از مهمترین نهادهای بازار پول به شمار می‌آیند. علاوه بر بانکها، شرکتهای تجاری، موسسات دولتی، صندوق‌های سرمایه‌گذاری، کارگزاران و معامله‌گران و در نهایت سرمایه‌گذاران نیز در این بازار نقش مهمی ایفا می‌کنند. مانند موارد زیر :

اسناد خزانه: 

اوراق بهادار کوتاه مدتی هستند که توسط دولت منتشر می‌شوند و سررسید آنها سه ماه، شش ماه و یا یک سال می‌باشد. این اسناد هنگام فروش، کمتر از قیمت اسمی به فروش می رسند. این اوراق توسط بانک مرکزی منتشر می‌شود. اسناد خزانه، دارای ریسک کمتری هستند. در نتیجه، موسساتی که به دنبال سرمایه‌گذاری موقت در مکانی مطمئن هستند، این اسناد را خریداری می‌کنند.

پذیرش بانکی: 

از جمله ابزارهای قدیمی و کوچک (به لحاظ حجم و مبلغ) پذیرش بانکی می‌باشد. این ابزار برای تأمین مالی کالاهایی که هنوز از فروشنده به خریدار منتقل نشده ‌ند، مورد استفاده قرار می‌گیرد.  

اوراق تجاری: 

اوراق قرضه کوتاه مدت با سررسید کمتر از یک سال می‌باشند. این اوراق، توسط شرکتهای مالی و غیرمالی منتشر می‌شوند. اوراق تجاری، روشی برای تأمین مالی شرکتها و همچنین به عنوان سرمایه میان مدت و کوتاه مدت مورد استفاده قرار می‌گیرند.

گواهی سپرده: 

از جدیدترین و مهمترین ابزارهای بازار پول و همچنین از مهمترین منابع تأمین مالی بانکهای تجاری به شمار می‌رود. در واقع، گواهی سپرده سندی است که توسط بانک منتشر می‌شود. این نوع سرمایه‌گذاری دو مزیت عمده دارد:

1. سرمایه‌گذار می‌تواند بازده پول خود را به دقت محاسبه کند.
2. زمان سررسید اصل و بهره گواهی نیز مشخص است.

گواهی‌های سپرده به دو بخش قابل انتقال و غیرقابل انتقال تقسیم می‌شوند. 

دارنده گواهی سپرده قابل‌ معامله، می‌تواند آن را قبل از تاریخ سررسید در بازار به فروش برساند. به همین دلیل، این گواهی‌ها از نقدشوندگی بالایی برخوردار هستند. گواهی‌های غیرقابل مبادله، قابل فروش مجدد نیستند و دارندگان آنها در صورت نیاز به وجه نقد، تنها با مراجعه به موسسه سپرده‌پذیر و با پرداخت جریمه در نظر گرفته، می‌توانند سپرده خود را از مؤسسه خارج کنند.

 

 

ابزار های مالی در بازار سرمایه

1. سهام
2. صندوق ها و سبد گردان ها
3. اوراق قرضه
4. قرارداد های اختیار معامله
5. آتی

 

ابزار های مالی در بازار پول

ابزار های مالی در بازار پول به دو دسته کلی تقسیم بنده می شود.

1. ابزار های معامله ناپزیر: ابزار هایی مثل سپرده های بانکی که صادر کننده انها معمولا دولتی هستند و از ریسک بسیار کمی برخوردار هستند.
2. ابزار های معامله پذیر: ابزار هایی مانند اوراق خزانه یا قرارداد های بازخرید هستند و از قابلیت نقد شوندگی زیادی بهره می برند.

 

ابزار های مالی در بازار تامین اطمینان

1. بیمه های اجتماعی
2. بیمه های بازارگانی
3. بیمه های اجتماعی-بازرگانی
4. صرح های بازنشستگی

 اوراق بهادار مالی جزء حیاتی سیستم مالی جهانی هستند. آن‌ها فرصت‌های سرمایه‌گذاری متنوعی را نشان می‌دهند که افراد، سرمایه‌گذاران و دولت‌ها را قادر می‌سازد تا سرمایه خود را افزایش دهند و ریسک مالی را مدیریت کنند. به عبارت ساده، اوراق بهادار نشان دهنده سهام مالکیت یا تعهدات بدهی در یک شرکت یا نهاد است. آنها معمولاً در بازارهای مالی خرید و فروش می شوند و از این طریق به سرمایه گذاران اجازه می دهند در رشد تجارت شرکت کنند. از ویژگیهای این بازار میتوان به مشخص بودن قیمت و قوانین مربوط به هزینه معاملات اشاره کرد. قیمت اوراق بهادار در بازارهای مالی با توجه به عرضه و تقاضا تعیین میشود. با استفاده از بازارهای مالی ، شرکتها سرمایه مورد نیاز خود را برای انجام فعالیتهای جدید تامین میکنند.