بانک های مرکزی چگونه تیپرینگ را انجام می دهند؟

اقدامات انقباضی بانک‌ها یا «تیپرینگ» (Tapering)، یک شاخص کلیدی اقتصاد کلان 🌏 است که درک آن برای هر فعال بازار رمز ارز و سرمایه‌گذاری ضروری است...

برای درک بهتر این مفهوم، با یک مثال ساده شروع می‌کنیم:

زمانی که اقتصاد یک کشور یا جامعه جهانی به دلایل غیرطبیعی مانند جنگ، بلایای طبیعی (مانند همه‌گیری کرونا) و غیره دچار رکود می‌شود و به عبارتی دچار اختلال جدی می‌گردد، بانک‌های مرکزی برای خروج از بحران و بازگرداندن اقتصاد به روال طبیعی، دست به «سیاست‌های انبساطی پولی» می‌زنند. سیاست انبساطی نوعی سیاست کلان اقتصادی است که هدف آن تشویق رشد اقتصادی است و می‌تواند شامل سیاست پولی، سیاست مالی یا ترکیبی از هر دو باشد. (به زبان ساده‌تر: تزریق و پخش کردن پول در جامعه برای ایجاد تحرک در اقتصاد).

این رویکرد بخشی از دستورالعمل‌های اقتصاد کینزی است که برای کاهش رکودهای اقتصادی و تعدیل روند منفی چرخه‌های تجاری استفاده می‌شود. سیاست مالی انبساطی شامل کاهش مالیات، افزایش پرداخت‌های انتقالی، ارائه تخفیف‌ها و افزایش هزینه‌های دولت در پروژه‌هایی مانند بهبود زیرساخت‌ها می‌شود.

📉 تعریف دقیق تیپرینگ (Tapering)

تیپرینگ به مجموعه سیاست‌هایی اطلاق می‌شود که فعالیت‌های سنتی و انبساطی بانک مرکزی را به تدریج تغییر می‌دهند. تلاش‌های تیپرینگ در درجه اول به منظور کنترل نرخ بهره و مدیریت انتظارات سرمایه‌گذاران نسبت به آینده نرخ بهره انجام می‌شود. این اقدامات ممکن است شامل تغییر نرخ تنزیل یا الزامات ذخیره قانونی بانک‌ها باشد.

به عبارت دیگر، تیپرینگ دقیقاً معکوس تمام اقداماتی است که بانک‌های مرکزی در دوران سیاست انبساطی اعمال کرده‌اند. همان‌طور که بانک مرکزی با کاهش نرخ بهره یا خرید اوراق سعی در پویایی اقتصاد داشته، زمانی که احساس کند اقتصاد به ثبات و روال طبیعی خود بازگشته است، به تدریج این حمایت‌ها را کاهش داده و نرخ‌ها را به حالت عادی بازمی‌گرداند. تیپرینگ تنها می‌تواند پس از اجرای یک دوره طولانی از برنامه‌های محرک اقتصادی (مانند QE) ایجاد شود. (به زبان ساده‌تر: جمع‌آوری تدریجی پول از بازار برای جلوگیری از تورم افسارگسیخته).

برقراری ارتباط شفاف با سرمایه‌گذاران در مورد جهت‌گیری سیاست بانک مرکزی و فعالیت‌های آتی، به تعیین انتظارات بازار و کاهش عدم قطعیت کمک می‌کند. به همین دلیل است که بانک‌های مرکزی معمولاً به جای متوقف کردن ناگهانی سیاست‌های پولی انبساطی (که شوک بزرگی ایجاد می‌کند)، از روش تدریجی و مرحله‌به‌مرحله استفاده می‌کنند.

⚠️ دلیل وحشت بازارها از تیپرینگ چیست؟

تاریخ نشان داده است که بانک‌های مرکزی در کاهش مداوم و کامل سیاست‌های تسهیل کمی (QE) با چالش‌های بزرگی روبرو هستند. یکی از دلایل اصلی این موضوع، پدیده‌ای است که به آن «خشم شدید بازار» (Taper Tantrum) می‌گویند. سرمایه‌گذاران و بازارهای مالی به طور کلی، می‌توانند به طرز افراطی و هیجانی نسبت به احتمال کاهش محرک‌های بانک مرکزی واکنش نشان دهند.

با اعلام و اجرای بیانیه تیپرینگ، بانک مرکزی برنامه‌های خود را برای کاهش خرید دارایی یا شروع به فروش دارایی‌ها اعلام می‌کند. هدف نهایی این کار، کنترل تورم است. اما اجرای این سیاست باید با شیب بسیار ملایم باشد، زیرا یک شوک قوی می‌تواند بازار را مختل کند. اگرچه اجرای سریع تیپرینگ نیز یک سناریوی ممکن است، اما مشکلات و پیامدهای زیادی از جمله ریزش شدید بازارهای سرمایه‌گذاری (سهام، اوراق قرضه و رمز ارزها) را به دنبال خواهد داشت.

🌍 اقتصادهای بزرگ و تجربه اجرای تیپرینگ

اکنون به اقتصادهای بزرگی توجه می‌کنیم که بیشترین اثر را بر بازارهای جهانی و به ویژه ارزهای دیجیتال دارند:

• فدرال رزرو ایالات متحده آمریکا، بانک مرکزی انگلستان، بانک مرکزی اروپا، بانک مرکزی سوئیس و بانک مرکزی ژاپن همگی از جمله نهادهایی بوده‌اند که پیش از این، با صدور بیانیه سعی کرده‌اند سیاست‌های انبساطی QE خود را کاهش دهند یا لغو کنند. اما در بسیاری از موارد، در عوض برنامه خرید دارایی‌های خود را مجدداً تجدید یا تسریع کرده و در نتیجه با افزایش مجدد ترازنامه خود مواجه شده‌اند.

• یکی از دلایلی که چرا بانک‌های مرکزی تمایلی به حذف کامل برنامه‌های QE ندارند، این است که بازارهای مالی به طرز افراطی نسبت به احتمال کند شدن محرک‌های بانک مرکزی واکنش نشان می‌دهند. به عنوان مثال، هر زمان که بانک‌های مرکزی قریب‌الوقوع بودن کاهش خرید اوراق را اعلام می‌کنند، بازارهای سهام افت سنگینی را تجربه کرده و بازده اوراق قرضه به شدت افزایش پیدا می‌کند. این امر انگیزه‌ای قوی برای سیاست‌گذاران ایجاد می‌کند تا برنامه تیپرینگ خود را متوقف یا حتی معکوس کنند تا از آسیب رسیدن به بخش‌های مالی جلوگیری نمایند.

• در ایالات متحده، برنامه QE شامل خرید دارایی‌هایی از جمله اوراق بهادار با پشتوانه رهنی (MBS) و اوراق خزانه‌داری بلندمدت می‌شود. این خریدها برای کاهش نرخ بهره انجام می‌شود و موجب افزایش عرضه پول شده که نتیجه آن افزایش قیمت اوراق قرضه و کاهش بازدهی آن است.
• کاهش بازده، هزینه استقراض را کاهش می‌دهد. از نظر تئوریک، هزینه کمتر استقراض، تأمین مالی پروژه‌های جدید را برای کسب‌وکارها آسان‌تر می‌کند. همین امر منجر به افزایش اشتغال و در نهایت افزایش سطح کلی مصرف و رشد اقتصادی می‌شود. در اصل، برنامه QE یکی از ابزارهای سیاست پولی فدرال رزرو است که این نهاد برای تحریک اقتصاد از آن استفاده می‌کند.

• در ابتدای سال ۲۰۱۴، فدرال رزرو قصد خود را برای کاهش خرید ماهانه اوراق از ۷۵ میلیارد دلار به ۵ میلیارد دلار اعلام کرد. این کاهش شامل ۶ میلیارد دلار اوراق خزانه‌داری و ۴ میلیارد دلار اوراق با پشتوانه رهنی بود. این روند تا آنجا ادامه پیدا می‌کرد که خریدها به ۳۰ میلیارد دلار اوراق خزانه‌داری و ۲۰ میلیارد دلار اوراق رهنی کاهش یابد. پس از رسیدن به این سطح، پرداخت‌های اضافی دوباره سرمایه‌گذاری می‌شدند.
• با این سرعت، انتظار می‌رفت که ترازنامه فدرال رزرو تا سال ۲۰۲۰ به زیر ۳ تریلیون دلار برسد. در عوض، در پی سقوط شدید و فوری بازار، فدرال رزرو تا اوایل سال ۲۱۸ ترازنامه را در حدود ۴.۵ تریلیون دلار ثابت نگه داشت و در این مرحله شروع به کاهش بسیار آهسته دارایی‌های خود کرد.
• در اواسط سال ۲۰۱۹، واکنش بازار به کاهش خفیف ترازنامه منجر به معکوس شدن منحنی بازده و افزایش نشانه‌های رکودی قریب‌الوقوع شد. در نتیجه، فدرال رزرو یک‌بار دیگر خرید اوراق را افزایش داد و دارایی‌های خود را تا دسامبر ۲۰۱۹ به بالای ۴ تریلیون دلار رساند. جالب اینجاست که در اوایل سال ۲۰۲۰، ترازنامه بانک مرکزی آمریکا به خاطر ترس از ویروس کرونا و اثرات ثانویه آن، به بالای ۷ تریلیون دلار جهش کرد.
• در پی همه‌گیری ویروس کرونا، فدرال رزرو سیاست‌های انبساطی گسترده‌ای برای تسریع در روند بهبود اقتصادی به اجرا گذاشت. در پایان ماه مه ۲۰۲۱، پس از انتشار صورت‌جلسه سیاست‌گذاری بانک فدرال در ماه آوریل، سرمایه‌گذاران گمانه‌زنی‌هایی مبنی بر احتمال کاهش خرید اوراق را شروع کردند. در این صورت‌جلسه آمده بود که برخی از اعضا پیشنهاد کرده‌اند، در صورتی که اقتصاد به پیشرفت خود در جهت اهداف فدرال رزرو ادامه دهد، در جلسات آتی صحبت در مورد کاهش خرید اوراق شروع شود. بعد از مدتی که این اخبار در بازار هضم شد و شرایط اقتصادی نیز بهبودی قابل توجهی یافت، تمرکز بازار از «آیا تیپرینگ انجام می‌شود؟» به «میزان سرعت تیپرینگ و زمان پایان این خریدها» معطوف گشت.

بخشی از محتوای ابتدایی این مقاله، برگرفته از تحلیل‌های سایت دنیای اقتصاد همراه با اضافات، به‌روزرسانی و تلخیص است.

⚠️ هشدار مهم در مورد تأثیر سیاست‌های کلان بر بازار کریپتو

بازار ارزهای دیجیتال به دلیل ماهیت پرنوسان و ریسک‌پذیر (Risk-On) خود، حساسیت بسیار بالایی به سیاست‌های انقباضی بانک‌های مرکزی، به ویژه فدرال رزرو آمریکا دارد. هرگونه خبر مبنی بر تسریع تیپرینگ یا افزایش نرخ بهره، معمولاً منجر به خروج سرمایه از بازارهای پرریسک مانند کریپتو و حرکت به سمت دارایی‌های امن‌تر می‌شود. پیش از هرگونه تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاری، حتماً تقویم اقتصادی و جلسات کمیته بازار آزاد فدرال (FOMC) را رصد کنید و مدیریت ریسک را در اولویت قرار دهید.